Hoe vieren de Spanjaarden de eindejaarsfeesten?


Steden en dorpen in Spanje zie je vanaf begin december veranderen. Kerstversieringen worden opgehangen in de straten, winkels en horecazaken verluchten hun zaak met mooie versieringen. De supermarkten breiden hun gamma uit met honderden hammen in allerlei soorten en smaken. In de drankafdeling komen de betere cava’s en wijnen te staan.
Elke zichzelf een beetje respecterende stad of dorp plaatst een ‘Belén’, een kerststal waar dikwijls het hele jaar aan gewerkt is door de plaatselijke Asociación de Belenistas. Op sommige plaatsen spelen acteurs en actrices het kerstspel na of bevolken figuranten en levende lammetjes, een os en een ezel de kerststal.


22 december: Schoolverlof en trekking van El Gordo.


El Gordo is de jaarlijkse Nationale Kerstloterij van Spanje welke elk jaar op 22 december getrokken wordt. Die dag begint in Spanje ook de kerstvakantie. Omdat er die dag extra grote bedragen gewonnen worden noemen de Spanjaarden deze loterij El Gordo wat zoveel betekent als de vette of de dikke.
De eerste trekking van deze loterij vond plaats op 18 december 1812 en werd door de Spaanse overheid georganiseerd. Maar pas in 1892 ging men de naam ‘Sorteo de Navidad’, kersttrekking, gebruiken en in 1897 werd dit ook expliciet op de loten gedrukt.
Vanaf de eerste trekking mochten de weeskinderen van Colegio de San Ildefonso, de oudste school van Madrid, in hun mooiste pakjes de lotnummers zingen. In die tijd werkte men nog met gedrukte nummers, pas in 1913 ontwierp men het huidige systeem, een grote trommel waarin houten balletjes rollen met de nummers die in de trekking zitten.
De trekking begint ‘s morgens om acht uur onder het toeziend oog van alle aanwezigen, functionarissen en de president van de staatsloterij. De trekking wordt nog steeds gedaan door kinderen van het Colegio de San Ildefonso. Twee kinderen halen twee ballen uit twee buizen, die uit twee aparte trommels komen, waarbij één kind uiteindelijk al zingend het nummer bekend maakt en het andere kind het gewonnen bedrag. De bedragen zijn in principe altijd duizend euro maar soms komt er een balletje uit rollen met een hoofdbedrag. De lijsten met winnaars worden samengesteld door een veertigtal anonieme personen, die via een geautomatiseerd systeem de winnaars en bijbehorende dorpen en steden op lijsten vermelden. Deze lijsten worden 45 minuten nadat het laatste balletje is getrokken naar de Fábrica Nacional de Moneda y Timbre gebracht die deze lijsten verspreidt door heel Spanje.
De hele dag zendt de Spaanse nationale tv-zender TVE de trekkingen uit en worden winnaars opgezocht en geïnterviewd. Het is een waar spektakel in Spanje. De rechtstreekse uitzending is ook te volgen via de nationale radio RNE en te bekijken via de website van TVE.
Een van de grootste prijzen viel in 2011. Toen werd 2,5 miljard euro uitgekeerd. De hoofdprijs viel toen in een klein dorpje. De inwoners met een winnend lot mochten 720 miljoen euro onderling verdelen. Elke winnaar hield er 400.000 euro aan over. El Gordo is erg populair onder de Spaanse bevolking. Veel dorpelingen kopen gezamenlijk een lot.
Heb je deze trekking gemist speel dan in januari mee met de El Nino om het jaar goed te beginnen. De El Nino heeft prijzen van 700 miljoen euro. Alle prijzen zijn belastingvrij.
De opbrengst van deze loterij, ongeveer 1 miljard euro wordt besteed aan goede doelen.
Vanaf eind juli zijn de loten al te koop, zowel online als bij de verkooppunten in Spanje. Online kan men de loten bestellen via de site van de Nationale Loterij, deze site is in het Spaans en Engels en dus ook toegankelijk voor niet Spaanstalige.

 

24 december: kerstavond of Nochebuena.


Meestal viert men dit in gezinsverband. Spanjaarden zijn culinaire levensgenieters. Dat zie je dan ook aan hun maaltijden: speenvarken, kalkoen, eend of lam aan het spit en aan de kuststreken garnaal, kreeft, krab en vis. Als aperitief een goede cava en de maaltijd rijkelijk overgoten met een vino tinto. Bij de koffie hoort steevast een flinke scheut Spaanse brandy.
Na de maaltijd gaan ze naar de ‘Misa de Gallo’, mis van de haan of middernachtmis. In de volksmond spreekt men soms ook van de Misa de los pastores, de mis van de herders. De naam Misa de Gallo komt van een oude fabel, die vertelt dat tijdens de geboorte van Jezus in de stal een haan de eerste levende getuige was van deze gebeurtenis gevolgd door de ezel en de os en dan de herders en hun schapen. Uiteindelijk werd de komst van de Messias aangekondigd: "Ad Galli cantus.” Naar het lied van de haan.

 

25 december: kerstdag of Día de Navidad.


Op kerstdag bezoeken de Spanjaarden hun familie en vrienden. Opnieuw wordt aangeschoven voor een feestmaaltijd maar niet zo uitgebreid als de avond voordien. De kerstman of Papá Noël deelt geschenkjes uit aan de kinderen. Voor de grote geschenken moeten de kinderen nog wachten tot 6 januari. Dan komen de Reyes Magos, de Driekoningen, die brengen de grote pakjes mee.

28 december: ‘Día de los Santos Inocentes’.


De gebeurtenissen op deze dag, de dag van de onschuldige kinderen, zijn exclusief Spaans. Er verschijnen rare en absurde berichten in de kranten en de Spanjaarden halen grappen uit met hun vrienden en familie.
In het verleden gingen in Vlaanderen en Nederland de kinderen op de dag van onnozele kinderen, verkleed als volwassenen, de straat op om te bedelen om snoep of geld. Ook verkleedpartijen hoorden bij het feest. In veel gezinnen mocht het jongste kind op deze dag kiezen wat er die dag gegeten werd. Van deze traditie blijft er in Vlaanderen en Nederland niets meer over.
Maar in Spanje is deze feestdag Santos Inocentes nog niet verdwenen. Het is meer en meer de Spaanse variant geworden van onze 1 april. Veel kinderen, maar ook kranten en andere media zien hun kans om anderen eens ongestraft voor de gek te houden. Populaire grappen zijn het verzetten van de klok, het losdraaien van lampen of het opplakken op de rug van het slachtoffer van een papieren poppetje met daarop geschreven ‘¡inocente!’. De kranten en de Spaanse televisie vermelden verzonnen nieuwsfeiten welke dikwijls zo geloofwaardig worden gebracht dat je ze wel moet geloven.
Oppassen dus in Spanje op 28 december…

 

31 december: Oudejaarsavond of ‘Nochevieja’.


Op 31 december trekken duizenden Spanjaarden naar hun dorps- of stadsplein om samen met de andere inwoners de laatste twaalf klokslagen van de dorpsklok te volgen. De dag voordien hebben een aantal inwoners van de laatst geplukte druiven er telkens twaalf in een zakje gestoken. Even voor middernacht worden deze aan de aanwezigen uitgedeeld. Je eet één druif op het ritme van de laatste twaalf klokslagen van het jaar en elke druif staat voor de komende twaalf maanden van het nieuwe jaar.
Bij het eten van elke druif kan je een wens doen. Ik heb al verschillende keren een poging ondernomen. Bij de vierde druif moet ik mijn wensen staken, onze dorpsklok gaat te snel… Eenmaal de druifjes opgegeten worden de glazen gevuld met cava om te toosten op het nieuwe jaar.
Las doce uvas zou volgens verhalen ontstaan zijn omdat in 1909 de druiventelers in Alicante en Murcia een extreem overschot aan druiven hadden. Daarom bedachten ze een leuke manier om dit overschot toch nog te kunnen verkopen.
Naast het eten van de druiven bestaat ook de traditie om geld in de schoenen te doen om een fortuin te hebben in het nieuwe jaar, rondlopen met koffers om de mogelijkheid te hebben in het nieuwe jaar een grote reis te maken of rood ondergoed dragen om veel liefde te hebben in het nieuwe jaar.
Sexy kanten bh’s, weinig verhullende nachthemdjes, jarretels, pikante strings, boxershorts met een guitige kerstman of de slurf van een olifant, allemaal in een leuke cadeauverpakking.
En dat allemaal in het vuurrood. Wie aan het begin van het nieuwe jaar rode lingerie draagt, heeft dat ganse jaar geluk.
De kleur rood heeft een symbolische waarde. Rood dragen bij de start van het nieuwe jaar is een absolute must, want dat gaat je geluk brengen. In Spanje is een rode bh of een rood slipje dragen op oudejaarsavond daarom een ingeburgerde gewoonte. De Spaanse vrouwen zijn er van overtuigd dat hen een bloeiend liefdesleven te wachten staat als ze rode lingerie dragen bij de overgang van oud naar nieuw. De oorsprong van het gebruik van rood zou ontstaan zijn in China. Op de laatste avond van het jaar verscheen er altijd een wild dier met de naam Nian. Deze at een aantal dorpsbewoners op. De bewoners waren bang zodat een oude man het dier temde en op de rug van het dier het dorp verliet met de woorden: “Vanaf nu moet iedereen in het oude jaar de ramen van alle huizen rood versieren.” Sindsdien werd het dier nooit meer gezien. Rood verdrijft boze geesten en brengt geluk in het nieuwe jaar. Nog steeds worden de ramen in bepaalde delen van China rood versierd.
Een ander verhaal vertelt dat in de Middeleeuwen de rode kleur in verband werd gebracht met de duivel en hekserij zodat het verboden was om deze kleur te gebruiken. Tijdens de winter, met de witheid van de sneeuw, hadden de mensen zin in wat meer kleur. Maar, omdat het verboden was om de rode kledij te tonen, koos men ervoor om het te gebruiken als ondergoed.
Op 31 december, moet je een bad te nemen voor middernacht om je lichaam te zuiveren van de slechte energieën van het oude jaar. Dan moet je de rode lingerie krijgen en dragen tot de volgende middernacht. Opgepast! Het moet wel nieuwe lingerie zijn. Dus mannen, nog snel naar de lingeriewinkel. Wat de kleur van de lingerie betreft is het in sommige landen de gewoonte aan het worden om de kleur rood door geel te vervangen. Geel zou grote rijkdom betekenen. Dus aan jullie de keuze, ga je voor het geld of voor de liefde? 


6 januari: Driekoningen of ‘Los Reyes Magos’


In mijn kindertijd liep ik samen met twee vriendjes op 6 januari van deur tot deur om driekoningen te zingen:

“Drie koooningen, drie koooningen,
geef mij nen nieuwen (h)oed.
Mijnen ouwen is verslee-eeten,
mijn moeder mag 't nie wee-eeten.
Mijn vader heeft het geld,
op de rooster geteld.”


Eentje schilderden we geel. Dat was koning Caspar. Koning Melchior was de witte en ik was steevast koning Balthazar, de zwarte. Gekleed in enkele oude tafellakens en een papieren kroon trotseerden we het gure winterweer om wat snoepgoed en centjes bij elkaar te zingen.
We waren wel wat beter dan de andere groepjes. Die hadden maar een kartonnen ster, de onze was een luxe-ster gemaakt door mijn grootvader. Die ster kon draaien als je aan een koordje trok en was ook nog eens in goudkleur geschilderd.
Maar jammer, van dit volksgebeuren blijft in Vlaanderen of Nederland niet veel meer over.
In Spanje daarentegen is het feest van de Reyes Magos, onze Driekoningen of de drie wijzen, hét feest voor de kinderen.
Reeds dagen van te voren gaan de koninklijke bodes van dorp naar stad om de wensbrieven van de kinderen op te halen. De kinderen plaatsen weken van te voren hun schoentje met hun wensbrief en wat koekjes voor de koningen met een beetje hooi voor de kamelen. Het lijkt op het schoentje zetten bij sinterklaasavond in Vlaanderen. Op vijf of zes januari is het dan de grote dag.
De Spanjaarden vieren de aankomst van de Reyes Magos met feestelijke en vrolijke optochten, de Cabalgata de los Reyes Magos. In de steden rijden de koningen te paard of op een kameel of ze rijden rond in feestelijk versierde koetsen en gooien lekkernijen naar de kinderen. In de kleine dorpen moeten de drie koningen het stellen met wat minder luxe. Een platte wagen met drie oude zetels getrokken door een tractor is hier dikwijls hun vervoermiddel van de Driekoningen. Maar de kinderen vinden dat allemaal even leuk. Met lampionnetjes en feestverlichting begeleiden de kinderen de Driekoningen. De lampionnetjes zijn een overblijfsel van oude heidense gebruiken, waarin men fakkels droeg om boze geesten te verjagen. Het snoepgoed dat wordt uitgedeeld, stamt af van de heidense offermaaltijden.
Op 5 januari ‘s avonds zetten de kinderen hun schoentjes voor de Driekoningen, gevuld met lekkers voor de Driekoningen en hooi voor hun dieren. ´s Ochtends ontdekken de kinderen dat de koningen van het snoepgoed geproefd hebben en de kamelen het hooi opgegeten hebben. Maar het allerleukste is natuurlijk dat de Driekoningen allerlei leuke cadeautjes hebben achtergelaten. Vroeger werden er wel eens zwarte steenkolen weggelegd voor de stoute kinderen, maar die zijn er nu niet meer, of misschien toch ergens nog eentje en die krijgt dan bij zijn cadeautje zwarte snoepjes, die de steenkool moeten symboliseren, samen met een briefje van de Driekoningen waarin ze vragen het komend jaar braaf te zijn.
Na het ontbijt of de lunch eet men een typisch dessert, ‘Roscón de los Reyes’. Dat is een grote ronde cake waarop versieringen liggen van gedroogd fruit, zij vormen symbolisch de robijnen en smaragden van de drie koningen.
In de Roscón de los Reyes, gekocht bij de banketbakker, zit een klein figuurtje verborgen, hetzij een beeldje van kindje Jezus of een klein speelgoedje. Maar ook de traditionele droge tuinboon. Om de verdeling van de cake eerlijk te laten verlopen moet het jongste kind onder de tafel plaats nemen en bij elk stukje cake iemand aanwijzen. Degene die het figuurtje in zijn gebak krijgt, wordt koning of koningin van die dag genoemd en mag de hele dag de bijgevoegde kroon dragen. Degene die de boon krijgt moet de Roscón van het volgende jaar betalen. In sommige streken in Spanje kan je alleen de boon in het gebak vinden, diegene de boon krijgt is dan de koning.
De oorsprong van de boon is terug te vinden bij de Germanen. Zij mochten in de twaalf nachten van de nieuwjaarsfeesten geen peulvruchten eten en de 'heilige boon' betekende het einde van die vastenperiode.